Veba Nedir ?
Veba, dünyada zamanında çok yaygın olarak görülen, tıp dilinde “yersinia pestis” isimli bakterinin sebep olduğu bir bulaşıcı hastalıktır. Bu bakterinin ismi, kendisini ilk defa keşfeden fransız bakteri uzmanı Alexandre Yersin tarafından verilmiştir. Veba, akciğer hastalıklarına bağlı olarak ya da nadiren de olsa kontamine olmuş gıdalardan bulaşır. Vebanın belirtileri, vücutta etkilediği kısımlara göre değişkenlik gösterir. Bulaştığı yere göre veba belirtileri, lenf nodüllerinde, kan damarlarında ya da akciğerlerde çeşitli semptomlara yol açmaktadır.

Vebanın tedavisi, eğer erken tespit edilmiş ise mümkündür. Fakat her bulaşıcı ve ölümcül hastalık gibi son evrelerde ortaya çıktığında ölüme neden olmaktadır. Veba hastalığı tarihte “”kara ölüm” olarak bilinir. Avrupada 19. yüzyılın ortalarından 20 yüzyılın ortalarına kadar milyonlarca kişinin ölümüne neden olmuştur. Veba hastalığı, günümüzde yaygın olarak görülmese de hala daha dünyanın çeşitli bölgelerinde sık olarak ortaya çıkabilmektedir.

Veba Belirtileri
Veba virüsü, bulaştığı andan itibaren ilk 3 ila 7 gün içerisinde, grip hastalığı belirtileri gibi belirtiler ortaya çıkarır. Bu yüzden

veba olan kişiler ilk başta veba olduğunu anlayamaz. Bu durumun sonucunda, ani ateş yükselmeleri, aniden gelen üşüme hissi, kafada ve vücudun çeşitli yerlerinde ağrılar, güçsüzlük ve hareketsizlik, şiddetli mide bulantısı ve kusmadır.

Vücutta meydana geldiği yerlere göre 3 kısıma ayrılabilen veba belirtileri aşağıdaki gibidir.

• Hıyarcıklı Veba: Bu veba çeşidi, avrupada ve günümüzde de hala en sık rastlanan veba çeşididir. Pire ısırığından meydana geldiği için bu ismi almıştır. Pire ısırığı sonucunda, veba virüsü kişinin lenf nodüllerine yerleşir. Bu durumi yoğun ve ağrılı ateşlere neden olur. Kişinin çeşitli yerlerinde bir takım lekeler görülmeye başlar. Genellikle bu lekeler daha sonra açık yaraya dönüşürler.
• Septisemik Veba: Bu durum, vebanın doğrudan kana karışması sonucu meydana gelir. Herhangi bir kabarcık veya hıyarcık durumu görülmez. Bunun haricinde bu tip vebanın da belirtileri diğerleri ile aynıdır.
• Pnömik Veba: Pnömik veba, veba virüsünün doğrudan akciğerleri hedef aldığı durumun genel ismidir. Ağız yoluyla bulaşan pnömik vebanın herhangi bir tedavisi yoktur. Yüksek derecede ölüm oranına sahiptir.

Veba Nasıl Bulaşır ?
Vebanın bulaşması, toplumdaki yaygın kanının aksine farelerden olmamaktadır. Farelerden bulaşma kanısı ise, vebanın farelere de insanlara olduğu gibi pire vasıtasıyla bulaşmasıdır. Ölü ya da vebalı farelerle temas eden insanlar, çok küçük olan ve veba virüsü taşıyan pireler tarafından ısırılırlar. Bu sayede veba bulaşmış olur.

Veba pireler tarafından insana bulaştığı takdirde, vebalı insandan da başka insanlara bulaştırılırlar. Bu yüzden, veba teşhisi konmuş insan doğrudan karantinaya alınır. Bundan sonra da vebalı insanın etrafındaki insanlara veba aşısı yapılır. Veba, ölümcül bir hastalık olduğu için, vebadan ötürü vefat eden kişilerin cesetlerinin de dezenfekte edilerek defnedilmesi gerekir. Hatta tarihte ilk biyolojik saldırı, vebalı cesetler vasıtasıyla gerçekleşmiştir. Bu yüzden veba mikrobunun olduğu ortam ve vebalı kişiler, derhal karantinaya alınır.

Veba Nasıl Önlenir ?
Vebanın önlenmesi ve tedavisi sırasında yapılması gereken en önemli işlem, veba aşısı olmaktır. Veba aşısı olan kişiye veba virüsü bulaşmamaktadır. Ancak bu sayede vebadan korunulabilir.

Veba aşısı olmayan kişilerin, vebalı insanların bulunduğu ortamdan ve veba virüsünden şüphelenilen yerlerden uzaklaşmaları gerekir.

Veba Nasıl Teşhis Edilir ?
Veba virüsü taşıdığından şüphe edilen hastalar, doktor tarafından bir takım testlere tabi tutulurlar. Bu testler, veba virüsünün vücutta varlığını tespit etmeye yönelik testlerdir. Kan testleri vasıtasıyla vücutta virüsün izleri araştırılır. Başka bir boyutta ise, lenf nodüllerinden parça alınarak detaylı labaratuvar araştırmasına tabi tutulur. Bu testler sonucunda kişinin veba virüsü taşıyıp taşımadığı, yaklaşık 24 ila 48 saat sonucunda kesin olarak ortaya konulur.

Veba Tedavisi
Veba erken teşhis edilemediği takdirde ölümcül bir hastalıktır. Bu yüzden erken teşhis, her ölümcül hastalıkta olduğu gibi vebada da hayati önem teşkil etmektedir.

Zamanında teşhis edilen vebanın tedavisi mümkündür. Bu tedaviler, bir takım antibiyotik ve tıbbi destekler sayesinde mümkün olmaktadır. Bu antibiyotikler, doğrudan damar içine enjekte edilerek kanın temizlenmesi sayesinde uygulanmaktadır. Veba tedavisi, erken teşhis edildikten sonra ömür boyu sürmektedir.